Osmanlı Arşivlerinde Eski Yapar: 1574’te 400 Kişilik Bir Anadolu Köyü

Eski Yapar'ın geçmişi hakkında araştırma yapıyorum. Bu araştırma sırasında Eskiyapar'ın bağlı olduğu İlçe olan Alaca'nın eski dönemlerdeki adının Hüseyinabad olduğunu öğrendim. Ve eskiden Hüseyinabad şimdiki gibi Çorum'a bağlı değilmiş. Bir zamanlar Yozgat'a, bir zamanlar Ankara'ya, bir zamanlar da Sivas'a bağlıymış. Araştırmalarım sırasında 1574 yılında yapılmış bir nüfus sayımını buldum.

Osmanlı Arşivlerinde Eski Yapar: 1574 tahrir defterine göre köyün nüfusu, ekonomik yapısı, vergi sistemi ve toplumsal hiyerarşisinin analizi.

Bulduğum verileri aktarmak istiyorum.

Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Arşiv Dairesi Başkanlığı tarafından yayımlanan H. 982 (M. 1574/1575) tarihli Defter-i Mufassal-ı Livâ-i Sivas adlı eserin kapak tasarımı. Kapakta Selçuklu ve Osmanlı mimarisine ait yapı görselleri ile eski harita zemini yer almaktadır. Bu defter, 16. yüzyıla ait ayrıntılı tahrir kayıtlarını içermekte olup Sivas livasına bağlı kazaların nüfus, vergi ve ekonomik yapısına dair temel arşiv kaynağıdır.

Hüseyinabad Kazası Hakkında Genel Bilgi

• 1530’da Zile’ye bağlıyken

• 1574’te ayrı bir kaza haline gelmiştir.

• Çok sayıda mezraa ve kışlak vardır.

• İnallu ve Ulu Yörük cemaatleri bölgede etkindir.

• Birçok köy vakıf gelirine bağlanmıştır (medreseler, zaviyeler, imaretler).

Gayrimüslim Nüfus (1574)

• Toplam nüfusun yaklaşık %1’i gayrimüslimdir.

• “Gebran” veya “zımmi” olarak kaydedilmişlerdir.

• İspençe vergisi öderler.

• Sonisa, Artukabad ve Kuh-ı Karakuş bölgesinde Müslümanlarla birlikte yaşarlar.

• Çoğunlukla Ermeni ve Rum Ortodokstur.

• Kilise kaydı yoktur.

• Bazılarının İran’dan göç ettiği düşünülmektedir (Safevi dönemi huzursuzlukları).

Aşiretler ve Cemaatler

1530 ve 1574’te bölgede:

• İnallu Etrakı (çok büyük cemaat)

• Harbendelü

• Ağça Keçilü

• Hacı İsmail

• Ahi Memişlü

• Tavşanlı

• Elvanlı

• Etrak cemaatleri vardır.

İnallu cemaati 1530’da 7.121 hane ile çok büyüktür, ancak 1574’te küçültülmüştür.

Müsellemler

• Askeri hizmet karşılığı vergi muafiyeti olan gruplardır.

• yüzyıl sonunda imtiyazları azaltılmıştır.

• Bir kısmı reaya statüsüne düşürülmüştür.

Zirai Üretim

1) Çeltik (Pirinç)

• Yeşilırmak sulama kanalları ile üretilir.

• Çeltikçiler özel gruptur.

• Angarya şikayetleri vardır.

• Devlet kontrolündedir.

• Samsun üzerinden Kırım’a ihraç edilir.

2) Pamuk

• 100’den fazla köyde üretilir.

• Ticari üründür.

• Müslümanlar ve gayrimüslimler üretir.

• Boyahaneler vardır (Turhal, Sonisa, Zile).

• Taşova’nın batısı “Panbuközü” olarak anılır.

---

Genel olarak Hiüseyinabad (Alaca) ve çevresi ile ilgili bu bilgilerden sonra şimdi Eski Yapar hakkındaki bilgilere geçiyorum.

Eski Yapar Köyü (Hüseyinabad’a bağlı)

Eski Yapar köyü, Hüseyinabad kazasına bağlıdır.

Köyün mülkiyet yapısı şu şekildedir:

• Malikânenin 10 hissesinin:

  • 6 hissesi Hoca Ahmed ve Hoca Yusuf’un tasarrufundadır (Umur Bey Defteri’ne göre).

  • 3 hissesi Alim Hacı’nın kızı Hatayi’nin mülküdür.

  • 1 hissesi Pir Mehmed’in mülküdür.

• Köyün divânî (devlet vergisi) geliri, Ali oğlu Ebulleys’in tımarıdır.

Köyde Kayıtlı Erkek Nüfus

(Defter yalnızca vergi yükümlüsü erkekleri kaydeder.)

Kullanılan terimler:

• nim (nîm) → yarım çiftlik sahibi (küçük üretici)

• m (mücerred) → bekar erkek

• caba → toprağı olmayan / düşük gelirli vergi yükümlüsü

• k → tam çiftlik sahibi

• becây-ı pedereş → babasının yerine

• becây-ı hod → kendi yerine

• maʻa biraderş → kardeşiyle birlikte

• duagûy → dua eden (muhtemelen din görevlisi)

• amel-mânde → çalışamaz durumda

Köyde yaşayanların listesi

1. Ebulleys oğlu Balı (bekar)

2. Ebulleys’in kardeşi Veli (bekar)

3. Ali oğlu Abdullah (topraksız)

4. Abdullah oğlu Ali (bekar)

5. İbrahim oğlu Şaban (bekar)

6. Şaban’ın kardeşi Hasan (bekar)

7. İdris oğlu Ali (topraksız)

8. Ali oğlu İdris (bekar)

9. İdris oğlu Mustafa (tam çiftlik sahibi)

10. İbrahim oğlu Mehmed (topraksız)

11. Mehmed oğlu Pir Budak (bekar)

12. İbrahim oğlu Mahmud (tam çiftlik sahibi, Abdullah’ın yerine)

13. Hüseyin oğlu Sıddık (topraksız)

14. Ahmed (kardeş, yarım çiftlik sahibi, Himmet’in yerine Bayram ile birlikte)

15. Ahmed’in kardeşi İbrahim (yarım çiftlik sahibi, kendi yerine)

16. Halil oğlu Üveys (yarım çiftlik sahibi, Halil’in yerine Himmet ve Hızır ile birlikte, dua eden)

17. Ahmed oğlu Hüseyin (topraksız)

18. Ahmed oğlu Mehmed (topraksız)

19. Ahmed oğlu Ahmed (bekar)

20. Ahmed oğlu Ali (bekar)

21. Şah Kulu oğlu Hamza (tam çiftlik sahibi, Mehmed’in yerine)

22. Hamza oğlu Hüseyin (bekar)

23. Hasan oğlu Himmet (topraksız)

24. Himmet oğlu Hasan (bekar)

25. Hasan’ın kardeşi Hüseyin (bekar)

26. Hasan’ın kardeşi Musa (bekar)

27. Hasan’ın kardeşi İsa (bekar)

28. Mahmud oğlu Hamza (topraksız)

29. Hamza oğlu Receb (bekar)

30. Veli oğlu Süleyman (topraksız)

31. Süleyman’ın kardeşi Mahmud (topraksız)

32. Osman oğlu Piri (yarım çiftlik sahibi, kendi yerine)

33. Piri oğlu Ömer (bekar)

34. Piri’nin kardeşi Osman (bekar)

35. İdris oğlu Ayvaz (yarım çiftlik sahibi, babasının yerine kardeşiyle birlikte)

36. Ayvaz’ın kardeşi Kasım (bekar)

37. Mehmed oğlu Hızır (yarım çiftlik sahibi, babasının yerine)

38. Hızır oğlu Mehmed (bekar)

39. Resul oğlu Ali (bekar)

40. Mehmed oğlu Mustafa (tam çiftlik sahibi)

41. Mustafa oğlu Himmet (bekar)

42. Himmet’in kardeşi Dulkadir (topraksız)

43. Himmet oğlu Müyesser (bekar)

44. Pir Veli oğlu Emir Ali (tam çiftlik sahibi)

45. Emir Ali oğlu Pir Veli (bekar)

46. Aykud oğlu Piri (yarım çiftlik sahibi, babasının yerine)

47. Piri oğlu Ramazan (bekar)

48. Ramazan’ın kardeşi Nebi (bekar)

49. Yunus oğlu Ali (topraksız)

50. Ali oğlu Yunus (bekar)

51. Yunus oğlu Musa (bekar)

52. Musa’nın kardeşi Mustafa (bekar)

53. Osman oğlu Ramazan (topraksız)

54. Ramazan oğlu Bayram (bekar)

55. Bayram’ın kardeşi Veli (bekar)

56. Ali oğlu Hasan (yarım çiftlik sahibi, babasının yerine)

57. Yakub oğlu Kabil (yarım çiftlik sahibi, kendi yerine kardeş çocuklarıyla birlikte)

58. Kabil oğlu Pirkulu (bekar)

59. Pirkulu’nun kardeşi Satılmış (bekar)

60. Süleyman oğlu Mustafa (yarım çiftlik sahibi, babasının yerine kardeşiyle birlikte)

61. Mustafa’nın kardeşi Musa (bekar)

62. Mehmed oğlu İsmail (topraksız)

63. İsmail’in kardeşi Arife (topraksız)

64. Arife oğlu Erzani (bekar)

65. Mehmed oğlu Ramazan (topraksız)

66. Pir Veli oğlu Kubad (tam çiftlik sahibi)

67. Kubad’ın kardeşi İbrahim (topraksız)

68. Minnet oğlu İsa Fakih (tam çiftlik sahibi)

69. İsa Fakih oğlu Halil (bekar)

70. Halil’in kardeşi Mehmed (bekar)

71. Gül Veli oğlu Kavak (bekar)

72. Kavak’ın kardeşi Dede Balı (yarım çiftlik sahibi, kendi yerine)

73. Mustafa oğlu Bünyad (bekar)

74. Bünyad’ın kardeşi Mahmud (bekar)

75. Bünyad’ın kardeşi Mustafa (bekar)

76. Bünyad’ın kardeşi Üveys (bekar)

77. Mehmed oğlu Nebi (yarım çiftlik sahibi, babasının yerine)

78. Nebi oğlu Mehmed (bekar)

79. Nebi’nin kardeşi Himmet (bekar)

80. Nebi’nin kardeşi Hızır (bekar)

81. Yunus oğlu Musa (yarım çiftlik sahibi, babasının yerine kardeşleriyle birlikte)

82. Musa oğlu Hüseyin (bekar)

83. Yunus oğlu Abbas (topraksız)

84. Abbas’ın kardeşi Murad (topraksız)

85. Murad oğlu Mehmed (bekar)

86. Yunus oğlu Hamza (topraksız)

87. Mehmed oğlu Yunus (çalışamaz durumda)

88. Mustafa oğlu Turgud (yarım çiftlik sahibi, kendi yerine)

89. Nebi oğlu Bayram (topraksız)

90. Bayram’ın kardeşi Mahmud (topraksız)

91. Halil Hacı oğlu Elvani (topraksız)

92. Elvani oğlu Muharrem (topraksız)

93. Muharrem’in kardeşi Halil (topraksız)

94. Halil’in kardeşi Yusuf (bekar)

95. Halil’in kardeşi Kadir (bekar)

96. Muharrem oğlu Hasan (bekar)

97. Abdül oğlu Hubyar (tam çiftlik sahibi, kendi yerine)

98. Hubyar oğlu Kaya (bekar)

99. İshak oğlu Umur (yarım çiftlik sahibi, kendi yerine)

100. Umur oğlu Gülabi (topraksız)

101. Gülabi oğlu Ali (bekar)

102. Emir oğlu Nuhi (topraksız)

103. Nuhi oğlu İvaz (bekar)

104. Hasbeten oğlu Bayram (bekar)

105. Bayram’ın kardeşi Himmet (tam çiftlik sahibi, kendi yerine)

106. Musa oğlu Nazar (yarım çiftlik sahibi, kendi yerine)

107. Nazar oğlu Hamza (bekar)

108. Hamza’nın kardeşi Hasan (bekar)

109. Hamza’nın kardeşi Aykud (bekar)

110. Bünyad oğlu Erzani (topraksız)

111. Erzani oğlu Receb (bekar)

112. Bünyad oğlu Şaban (topraksız)

113. Himmet oğlu Balı Koca (topraksız)

114. Balı Koca’nın kardeşi Budak (topraksız)

115. Bayram oğlu Ebubekir (bekar)

116. Halil oğlu Hüdabende (tam çiftlik sahibi, Mehmed’in yerine)

117. Hüdabende oğlu Hüdaverdi (topraksız)

118. İsmail oğlu Hızır (topraksız)

119. Hızır oğlu Mustafa (yarım çiftlik sahibi, babasının yerine amcasıyla birlikte)

120. Mustafa oğlu Habib (bekar)

121. Habib’in kardeşi Abdülmuttalib (bekar)

122. Nebi oğlu Durmuş (topraksız)

123. Durmuş oğlu Ömer (bekar)

124. Ömer’in kardeşi Nebi (bekar)

125. Ömer’in kardeşi Resul (bekar)

126. Veli oğlu Hüseyin (tam çiftlik sahibi, babasının yerine)

127. Hüseyin oğlu Ali (bekar)

128. Nefes oğlu Hüseyin (yarım çiftlik sahibi, kendi yerine Mehmed ve Merdan ile birlikte)

129. Hüseyin oğlu Durmuş (bekar)

130. Durmuş’un kardeşi Ali (bekar)

131. Satılmış oğlu Kaya (bekar)

132. Hasan oğlu Şükrullah (topraksız)

133. Ömer oğlu Hüdaverdi (tam çiftlik sahibi)

134. Hüdaverdi oğlu Seydi (bekar)

135. Seydi’nin kardeşi Ömer (bekar)

136. Seydi’nin kardeşi Osman (bekar)

137. Bünyad oğlu Ramazan (tam çiftlik sahibi)

138. Ramazan oğlu Hanifi (bekar)

139. Hanifi’nin kardeşi Hamdullah (bekar)

140. Hamza oğlu Beyrek (topraksız)

141. Beyrek oğlu Hamza (topraksız)

142. Hamza’nın kardeşi Halil (bekar)

143. Halil oğlu İbrahim (topraksız)

144. İbrahim oğlu Halil (bekar)

145. Halil’in kardeşi Mustafa (bekar)

Özet:

• Toplam erkek nüfus (neferen): 146 kişi

• Yarım çiftlik sahibi (nîm): 19 kişi

• Bennâk: 13 kişi

• Topraksız / düşük gelirli (caba): 38 kişi

• Bekâr erkek (mücerred): 75 kişi

• Çalışamaz durumda (‘amelmânde): 1 kişi

Terimlerin Açıklaması

Neferen: Vergi mükellefi erkek sayısı. Osmanlı tahrirlerinde sadece vergiye tabi erkekler sayılır; kadınlar ve çocuklar ayrı yazılmaz.

Nîm (yarım çiftlik sahibi): Yarım “çift” toprağa sahip üretici. Orta düzey köylü.

Bennâk: Tam çiftliği olmayan ama evli olan küçük üretici. Genellikle az topraklı ya da küçük hane reisi.

Caba: Toprağı olmayan veya çok düşük gelirli köylü. Genellikle iş gücü üzerinden vergi verir.

Mücerred: Bekâr erkek. Genellikle ayrı bir “mücerred vergisi” öder.

‘Amelmânde: Çalışamayacak durumda (yaşlı, sakat, hasta vb.).

Görselde, H. 982 (M. 1574/1575) tarihli Defter-i Mufassal-ı Livâ-i Sivas’ta yer alan Eski Yapar köyüne ait tahrir kaydı görülmektedir. Metinde köyün malikâne yapısı, tımar sahibi ve vergi mükellefi erkeklerin isimleri sıralanmıştır. Kayıtlarda mücerred (bekâr), nîm (yarım çiftlik sahibi), bennâk, caba ve ‘amelmânde gibi sosyo-ekonomik statüleri belirten terimler kullanılmıştır. Sayfanın alt kısmında toplam 146 vergiye tâbi erkek nüfusun dağılımı tablo hâlinde verilmiştir. Bu belge, köyün 16. yüzyıldaki demografik ve ekonomik yapısını ortaya koyan temel arşiv kaynağıdır.

İsim Analizi

• Ali; Hasan; Hüseyin; Abdullah; Mehmed; Ahmed; Mustafa; İbrahim; İsmail; Yusuf; Ömer; Osman; Resul; Abdülmuttalib; Ramazan; Kadir; Nebi; Hızır; Seydi; Hanifi; Hamdullah; Muharrem; Abbas; Murad; Receb; Şaban; Hubyar. Bu isimler İslam etkisi ağırlıklı isimler tüm isimlerin yaklaşık %60–70 civarında.

• Şah Kulu; Pir Budak; Pir Veli; Piri; Dede Balı; Hubyar; Nefes; Satılmış; Beyrek; Aykud; Budak; Balı Koca. Bu isimler özellikle Türkmen, Bektaşi, Alevi-Batınî çevrelerde yaygın görülür. Bu grup yaklaşık %15–20 civarında.

• Turgud; Bünyad; Kubad; Kaya; Ayvaz; Kavak; Elvani; Gülabi; Beyrek; Budak; Satılmış; Erzani; Umur. Türkçe / Eski Türk kökenli isimler. Yaklaşık %15 civarında.

• Şah Kulu ismi (Safevi dönemi Alevi çevrelerde yaygın)

• Pir, Dede, Nefes gibi tasavvufi unvanlar

• Hubyar ismi (Alevi ocak geleneğinde önemlidir)

• Satılmış, Budak gibi Türkmen kültürel isimleri

• İnallu ve Ulu Yörük cemaat bağlantısı

Sosyolojik ve Ekonomik Yapı

Toplam erkek: 146

• Mücerred (bekar): 75 → %51

• Caba (topraksız): 38 → %26

• Bennak: 13

• Nîm: 19

• Tam çiftlik sahibi (k): az sayıda

• ‘Amelmânde: 1

1) Genç Nüfus Fazlalığı

Mücerred oranı çok yüksek (%50+).

• Genç erkek nüfusun fazla olduğunu

• Göçer kökenli topluluklarda görülen yapı olduğunu

• Evlilik yaşının geciktiğini gösterir.

🔹 2) Toprak Eşitsizliği

Tam çiftlik sahibi çok az.. Caba + mücerred çok fazla.

Bu şunu gösterir:

• Toprak yoğunlaşması var

• Küçük üretici ve yarı-proleter yapı hakim

• Ekonomik kırılganlık yüksek

3) Dini Unvanlı Aileler

• Hoca Ahmed

• Hoca Yusuf

• İsa Fakih

• Dede Balı

• Pir Budak

• Pir Veli

Bu, köyde:

• Dini-otoriter bir aile grubunun

• Mülkiyet payına sahip olduğunu

• Malikane hissedarları arasında bulunduğunu gösteriyor.

Yani:, Dinî elit + Türkmen aşiret yapısı iç içe.

4) Malikane sahipleri (üst tabaka)

Hoca Ahmed

Hoca Yusuf

Hatayi bint-i Alim Hacı

Pir Mehmed

Eski Yapar Köyü 1574’te:

• Türkmen kökenli

• Yarı aşiret düzeni korunmuş

• Toprak eşitsizliği bulunan

• Dini-tasavvufi unvanlı ailelerin etkili olduğu

• Genç erkek nüfusu fazla

• Heterodoks kültürel izler taşıyan bir köydür.

Elimizdeki temel veri şudur: 1574 tarihli tahrir kaydında Eski Yapar köyünde “neferen” yani vergiye tâbi erkek sayısı 146’dır. Bu 146 kişinin 75’i mücerred (bekâr), geri kalan 71’i ise evli ve hane reisi statüsündedir.

Osmanlı tahrir defterlerinde yalnızca vergi mükellefi erkekler kaydedilir. Kadınlar ve çocuklar yazılmaz. Bu nedenle gerçek toplam nüfusu tahmin etmek için akademik literatürde kullanılan katsayılara başvurulur. Ömer Lütfi Barkan ve Halil İnalcık gibi tarihçilerin kullandığı genel kabul görmüş yöntem şudur: Bir hane ortalama 4,5–5 kişiden oluşur. Bu sayı; evli erkek, eşi, 2–3 çocuk ve bazen yaşlı ebeveyni kapsar.

Bu yönteme göre önce evli erkek sayısını hane olarak kabul ederiz. Toplam erkek 146, bunun 75’i bekâr olduğuna göre evli erkek sayısı 71’dir. Bu da 71 hane demektir.

Birinci hesaplama yönteminde 71 hane × 5 kişi = 355 kişi eder. Eğer 75 bekâr erkeği ayrıca eklersek toplam nüfus yaklaşık 430 kişiye çıkar.

İkinci hesaplama yönteminde ise mücerredlerin önemli bir kısmının zaten bu hanelerin içinde yaşadığı varsayılır. Bu durumda yalnızca 71 hane × 5 kişi hesabı yapılır ve nüfus yaklaşık 355 kişi olarak kabul edilir.

Bu iki yaklaşımı birlikte değerlendirdiğimizde Eski Yapar köyünün 1574 yılındaki nüfusunun 350 ile 430 kişi arasında olduğu söylenebilir. En makul ortalama tahmin 380–400 kişi civarındadır.

Bu büyüklük 16. yüzyıl Anadolu kırsalı için küçük sayılmaz. 100–150 kişilik köyler küçük, 200–300 kişilik köyler orta ölçekli kabul edilirken, 350 kişi üzeri nüfus daha büyük ve yerleşik bir köy yapısına işaret eder. Bu durumda Eski Yapar bölgesine göre nispeten büyük ve yerleşmiş bir köy görünümü vermektedir.

Ayrıca mücerred oranının oldukça yüksek olması (yaklaşık %50’den fazla) dikkat çekicidir. Bu durum genç erkek nüfusun fazla olduğunu gösterir. Genç erkek fazlalığı genellikle göçer kökenli topluluklarda, yarı-askerî kültüre sahip Türkmen yerleşimlerinde veya toprağın miras yoluyla bölünmesi sonucu evlilik yaşının geciktiği yerlerde görülür. Bu da köyün sosyal yapısının sıradan bir yerleşik köyden ziyade aşiret kökenli, geniş aile temelli bir yapı olabileceğini düşündürür.

Sonuç olarak, 1574 yılında Eski Yapar köyü yaklaşık 380–400 kişilik, 70 civarında haneye sahip, genç erkek nüfusu yüksek, bölgesine göre güçlü ve kalabalık bir kırsal yerleşim olarak değerlendirilebilir.

Terimlerin Açıklaması

• Divânî gelir: Devlete ait vergi geliri

• Niyabet: Naiplik / yerel idari yetki payı

• Keyl: Hububat ölçü birimi

• Öşr: Ürünün onda biri oranındaki vergi

• Resm-i küvvâre: Arıcılık vergisi

• Ağnam: Koyun-keçi vergisi

• Bâdhavâ / arûsiyye: Evlenme vergisi

• Asiyâb: Değirmen

I. Gelir Kalemlerinin Yüzdesel Dağılımı

Toplam: 5.000 akçe

Kayıtlı gelirler:

• Nîm (yarım çiftlik sahipleri vergisi): 541 akçe

• Bennâk: 234 akçe

• Caba: 494 akçe

• Buğday (hınta): 1.878 akçe

• Arpa (şa‘ir): 1.235 akçe

• Kovan resmi (arıcılık): 61 akçe

• Ağnam (küçükbaş hayvan): 160 akçe

• Tapu ve yer resmi: 90 akçe

• Nikâh resmi (bâdhavâ ve arûsiyye): 250 akçe

• Değirmen (divânî + malikâne): 180 akçe

Şimdi yüzdeleri hesaplayalım (5.000 akçe üzerinden):

Buğday:1.878 / 5.000 ≈ %37,5

Arpa:1.235 / 5.000 ≈ %24,7

Hububat toplamı (buğday + arpa):3.113 akçe ≈ %62,2

Nîm + Bennâk + Caba (kişisel arazi vergileri):541 + 234 + 494 = 1.269 akçe≈ %25,3

Ağnam (hayvancılık):160 akçe ≈ %3,2

Arıcılık:61 akçe ≈ %1,2

Nikâh vergisi:250 akçe ≈ %5

Değirmen:180 akçe ≈ %3,6

Tapu resmi:90 akçe ≈ %1,8

Sonuç 1: Köy ekonomisinin ana ekseni hububattır.

Gelirin yaklaşık %62’si buğday ve arpadan gelmektedir.Bu, köyün ağırlıklı olarak tahıl üretimine dayandığını gösterir.

II. Tarım – Hayvancılık Oranı

Tarım (hububat + bakliyat + değirmen + arazi vergileri):

Hububat: 3.113Araziye bağlı vergiler (nîm + bennâk + caba): 1.269Değirmen: 180

Toplam tarım bağlantılı gelir ≈ 4.562 akçe

Hayvancılık (ağnam): 160 akçe

Arıcılık: 61 akçe

Tarım oranı ≈ %90Hayvancılık + arıcılık ≈ %4–5

Sonuç:

Bu köy göçer hayvancılık köyü değil.Yerleşik tarım köyüdür.

Bu çok önemli bir tespittir.

III. Nakit Vergiler – Aynî Vergiler

Aynî (ürün üzerinden alınan):

• Buğday

• Arpa

• Mercimek

• Nohut

Nakit (doğrudan para):

• Nikâh vergisi

• Tapu resmi

• Ağnam

• Arıcılık

• Bennâk / caba / nîm

Oran:

Aynî vergi (hububat ağırlıklı): ≈ %65Nakit vergi: ≈ %35

Bu, köyün büyük ölçüde üretim ekonomisi içinde olduğunu gösterir.Piyasa için değil, temel geçim üretimi ön plandadır.

IV. Köyün Ekonomik Gücü (Karşılaştırmalı Analiz)

16. yüzyıl Anadolu’sunda:

17. 1.000–2.000 akçe gelirli köyler küçük

18. 3.000–4.000 akçe orta

19. 5.000 akçe ve üzeri güçlü köy sayılır

Eski Yapar: 5.000 akçe

Bu, bölgesel ölçekte güçlü bir köy olduğunu gösterir.

Özellikle:

• 313 keyl buğday

• 247 keyl arpa

Bu üretim miktarı küçük bir köy için yüksek sayılır.

V. Sosyolojik Sonuç

1. Yerleşik tarım ekonomisi hakim

2. Göçer hayvancılık baskın değil

3. Toprak gelirleri güçlü

4. Değirmen var → üretim fazlası var

5. Nikâh vergisi yüksek → demografik canlılık var

Bu köy:

• Ekonomik olarak ayakta

• Tarımsal olarak üretken

• Bölgesel ölçekte güçlü

• Genç nüfusu yüksek

• Yarı-aşiret, ama yerleşmiş bir Türkmen köyü karakteri gösteriyor.