Bu yazı, Mevlânâ’nın Padişah ile Cariye hikâyesini Rollo May’in mit ve psikoterapi yaklaşımından esinlenerek eleştirel biçimde inceliyor. 13. yüzyılın siyasal ve toplumsal koşullarında ortaya çıkan bu anlatının, adaletsizlik ve acıyı “hikmet” kavramı üzerinden nasıl anlamlandırdığını tartışıyor. Metin, tarihsel bağlamı gözeterek bu mitin bir hayatta kalma stratejisi olduğunu kabul ederken, günümüzde aynı zihniyetin sorgulanmadan sürdürülmesini problemli buluyor.

Bu yazı, Rollo May’in Freedom and Destiny kitabının son bölümünde yer alan “Yeis ve Neşe” temasını ele alır. May’e göre yeis, umudun yokluğu değil, sahte umutların çöküşüdür ve insanı kendi verili yaşam örüntüsüyle yüzleşmeye zorlayan dönüştürücü bir eştir. Psikoterapide ve bağımlılık örneklerinde görüldüğü gibi, gerçek değişim çoğu zaman bu “dibe vurma” anından sonra başlar. May, mutlulukla neşeyi ayırır; neşe, güvenli doyumdan değil, yeisten sonra açılan özgürlük ve olasılı

Rollo May’in Özgürlük ve Verili Yaşam Örüntüsü kitabında “Yaşamın Yenilenmesi” bölümünü ele alıyorum. Özgürlüğün ancak “dirim yetisi (spirit)” ışığında olgunlaştığını; dirim yetisinin de özgürlükle mümkün olduğunu tartışıyorum. Gerçek mistikler, şefkat-kötülük ilişkisi ve affetme-merhamet temaları üzerinden özgürlüğün bedeli, sorumluluk ve içgörü boyutlarını değerlendiriyor; tarikatlar örneğiyle özgürlükten kaçışı, kişisel deneyimle hata korkusunu irdeliyorum.

Bu yazıda Rollo May’in Freedom and Destiny kitabındaki “Özgürlüğün Paradoksları” bölümünü ele alıyor; özgürlük ile yaşamın verili örüntüsü arasındaki gerilimi, kaygı, ölüm ve suçluluk gibi varoluşsal paradoksları, Büyük Engizitör’ün özgürlük–güvenlik çatışmasını ve isyan kapasitesini kendi kişisel deneyimlerim eşliğinde tartışıyorum.

Rollo May, “Özgürlüğün Dinamikleri” bölümünde özgürlüğü iki düzeyde ele alır: Yapma özgürlüğü, kişinin uyaranlar karşısında durup tepki seçebilme kapasitesidir; oluş özgürlüğü ise daha derindeki tutumları ve kişinin içsel yönelimlerini ifade eder. May, Bettelheim’ın toplama kampı deneyimi üzerinden, dışsal özgürlük yok olduğunda bile içsel tutumun seçilebileceğini vurgular. İnsan, verili yaşam örüntüsü içinde sınırlıdır, fakat bu sınırlılık bizzat özgürlüğün kaynağıdır.

Philip’in hikâyesi üzerinden özgürlüğün doğuştan gelmediğini, ancak potansiyel olarak var olduğunu tartışıyorum. Çocuklukta geliştirdiğimiz savunmaların bizi hayatta tutarken yetişkinlikte özgürlüğümüzü sınırladığını gösteriyorum. Utangaçlık, öfke, tedirginlik gibi sevmediğimiz özelliklerin aslında geçmiş koşulların ürünü olduğunu; “yaşamın verili örüntüsünü” görmekle özgürleşmenin ilk adımının atıldığını anlatıyorum.